Waarom Monti het in Italië moeilijker heeft dan daarbuiten

In een normale verkiezingscampagne had hier een foto boven kunnen staan van drie politici die zich gezamenlijk aan de kiezers presenteren: premier Mario Monti, Pierferdinando Casini en Gianfranco Fini. Maar die foto is niet te vinden. De drie zijn het met elkaar eens  dat er weer een centrumpartij moet komen in de Italiaanse politiek. Maar Monti belooft politieke vernieuwing en een structurele aanpak van de vele problemen waarmee het land worstelt. En Casini en Fini, beiden oudgedienden en ooit bondgenoot van Berlusconi, zijn voor de meeste kiezers niet geloofwaardig als vernieuwers.

Monti heeft het moeilijk. Merkel, Hollande, Obama en veel andere regeringsleiders zien hem als de redder van Italië. De meeste Italianen zien hem als de man die heeft gefaald in zijn belofte orde op zaken te stellen: wel sterk bezuinigen en belastingen verhogen, niet doorzetten en bijvoorbeeld de privileges van politici of de monopolies van allerlei belangengroepen aanpakken.

Twee cartoons illustreren dit contrast:


Nog steeds is een coalitie tussen Bersani en Monti een waarschijnlijke uitslag van de verkiezingen. Al komt Monti klem te zitten in de tweestrijd Bersani-Berlusconi. Het is erg belangrijk wie de grootste partij wordt, want onder het Italiaanse kiesstelsel krijgt de winnaar een forse zetelbonus.

Daarom praat Monti nu, onverwachts, ook over de mogelijkheid van een ‘grote coalitie':

Per affrontare i problemi dell’Italia serve un consenso piuttosto largo. Mi sono dichiarato spesso a favore di grandi coalizioni, anche quando era una bestemmia dire questo sebbene accadesse già in Germania.

(Om de problemen van Italië aan te pakken is een brede consensus nodig. Ik heb me vaak uitgesproken voor grote coalities, ook toen dat werd gezien als een vloek, terwijl het toch in Duitsland al is gebeurd. )

Het idee lijkt vooral een noodgreep van een politicus die het benauwd krijgt. Om nog iets uitgebreider de positie van Monti te schetsen, hieronder de oorspronkelijke tekst van een artikel voor NRC Handelsblad, licht geredigeerd. Wegens de zaak Pistorius moest dat vrijdag snel en ingrijpend worden ingekort, waardoor een aantal elementen uit het stuk verdween.

Een paar dagen geleden beloofde premier Monti beterschap. ,,Ik zal proberen meer mezelf te zijn.’’ Het was een reactie op beelden uit de campagne waarop Monti met een pizza in de hand staat in Napels, joviaal een biertje drinkt in een tv-programma, en vertederd een schoothondje knuffelt.

Dat was even wennen. Monti als technocraat die met harde maar noodzakelijke ingrepen Italië redt vormt een groot contrast met Monti als de politicus op campagne die ook aardig gevonden wil worden en van alles belooft. Dat campagne voeren gaat il professore niet zo goed af. Het is een van de redenen dat Monti in de peilingen op de vierde plaats staat, met tussen de tien en vijftien procent van de stemmen.  Horen de kiezers het de politicus Monti echt zeggen, dat de belastingen omláág kunnen? Wat vindt de technocraat Monti daarvan?

De waardering die Monti in Europa heeft gekregen, staat in groot contrast met het beperkte  enthousiasme voor hem in Italië. Veel Italianen zien hem als de man die zware belastingen heeft opgelegd, maar daarna niet heeft doorgezet. Van structurele hervormingen is weinig terecht gekomen. Hij heeft een belangrijke hervorming van het pensioenstelsel doorgevoerd en een halfslachtige hervorming van het arbeidsrecht. Maar de meeste monopolies die hij wilde aanpakken, bestaan nog. Geprivatiseerd is er weinig.

,,Ik ben erg teleurgesteld in Monti’’, zegt Donald Salino, student economie in Bari.  ,,Van de beloofde vernieuwing is niets terechtgekomen. Hij heeft de kleinen gepakt en de groten ongemoeid gelaten. Nu rest me alleen maar op de minst slechte te stemmen.’’

Toen hij eind december aankondigde campagne te gaan voeren, probeerde Monti de politiek op een hoger plan te trekken. Hij had  het over ‘salire in politica´ in plaats van ‘scendere´: je stijgt naar de politiek, je daalt er niet naar af. Het gaat niet om links of rechts, zegt hij nu. ,,Dat is de oude politiek. Wat wij willen, is proberen alle hervormingsgezinde krachten van heel de Italiaanse politiek bij elkaar te brengen.’’

De toonzetting is dezelfde als toen hij aantrad als premier. Bezuinigingen, structurele veranderingen, maatregelen om de groei te bevorderen. Alleen het eerste is goed gelukt – ook al omdat er tijd nodig is voor dat structurele veranderingen vruchten afwerpen. Feit is dat belangrijke voorstellen als een nieuwe kieswet zijn blijven steken in het parlement omdat de linkse en rechtse partijen die zijn economische beleid al dan niet met tegenzin steunden, weinig zin hadden hun privileges op te geven.

Een ander probleem is dat zijn uithaal naar de oude politiek hol klinkt als je kijkt met wie hij samenwerkt. Monti heeft zich verbonden aan een Lista Civica, een burgerlijst, van mensen zonder veel politiek verleden, zoals de oud-voorzitter van de werkgeversorganisatie Confindustria en president van Ferrari, Luca de Montezemolo. Die claimt gewone burgers te vertegenwoordigen die zich herkennen in plannen om de bureaucratie aan te pakken en de rol van de staat in de economie te verkleinen – al is een aantal voortrekkers in deze groep steenrijk.

Maar andere politieke partners zijn wel degelijk ‘oude politiek’. Dat zijn Pierferdinando Casini, een man die al bijna twintig jaar werkt aan een heropstanding van een christen-democratisch centrum. En Gianfranco Fini, voormalig leider van de rechtse Nationale alliantie en nu op zoek naar een nieuw politiek leven.

,,Mario Monti heeft een grote fout begaan’’, schrijft de veelgelezen Milanese blogger Pietro Raffa. Casini en Fini, beiden oud-bondgenoten van Berlusconi, hebben volgens hem mede schuld aan de situatie waarin Italië terecht is gekomen. De premier gaat niet met die twee op de foto. ,,Maar door met hen samen te werken is Monti langzaam maar zeker zijn kapitaal als symbool van verandering aan het verkwisten.’’

Monti probeert zich in de campagne te positioneren als verstandig  centrum-rechts. Hij is zichtbaar blij als Berlusconi weer eens roept dat die hele spread hem niets kan schelen. Hij haalt feller uit naar Berlusconi dan Pier Luigi Bersani, de lijsttrekker voor de linkse Democratische Partij. ,,Het feit dat Italianen hem nog vertrouwen doet me denken aan de rattenvanger van Hamelen, die de muizen betovert om hen makkelijker te kunnen verdrinken.’’ Monti doet de leider van rechts af als ,,de man met het toverstokje’’.

Als antwoord doet Berlusconi, die het moeilijk heeft kunnen verteren dat de Europese volkspartij openlijk achter Monti is gaan staan, de premier af als een leaderino, een leidertje, in het centrum. Of ook: ,,een prothese van links’’. Monti en Bersani samen zijn ,,die lui van de belastingen’’.

Maar Monti neemt ook afstand van links. Hij heeft de PD haar betrokkenheid bij het schandaal rond de linkse bank Monte dei Paschi di Siena stevig ingewreven. En met Bersani zou hij wel een alliantie willen vormen. Maar hij heeft veel kritiek op Nichi Vendola, de linkse bondgenoot van Bersani. ,,En we zijn bezorgd over de grote invloed van de (linkse vakbond) Cgil op de troepen van Bersani”.

,,Ik denk dat dit vooral een tactische zet is’’, zegt politicoloog Piero Ignazi. ,,Monti heeft er geen belang bij om stemmen af te snoepen van links. Hij wil stemmen weghalen bij centrum-rechtse kiezers.’’

Maar de uithalen van Monti komen hard aan bij links. Moet dat na de verkiezingen de gedoodverfde bondgenoot zijn? Is dat het loon voor dertien maanden loyale steun aan Monti’s zakenkabinet?

Soms bestaat op links het gevoel dat Monti een tegenstander is in plaats van een bondgenoot. Neem Lombardije. Dat is, met Campanië en Sicilië, de regio waar het meest op het spel staat. Het zijn regio’s met veel inwoners en dus met veel zetels in de Senaat, en waar links en rechts elkaar niet veel ontlopen. Het kiesstelsel bepaalt dat wie daar de grootste wordt, een aantal bonuszetels krijgt.

De situatie in Lombardije is gecompliceerd, omdat er tegelijkertijd regionale verkiezingen worden gehouden. De kandidaat-gouverneur van Monti maakt daar geen serieuze kans, en een aantal aanhangers heeft voorgesteld bij de landelijke verkiezingen op de kandidaat van links te stemmen, om te voorkomen dat het rechtse kamp met de bonus aan de haal gaat. Monti zelf zwalkt. Het enige moment zegt hij dat iedereen vrij is om te stemmen wat hij wil. Dan weer roept hij op tot eenheid in de linies. En maandag was het weer vrijheid-blijheid voor zijn aanhang.

,,Monti voert anders campagne dan we hadden verwacht’’, zegt Ignazi. ,,Hij schuwt de demagogie niet. Als premier schetste hij desastreuze scenario’s die noopten tot serieuze bezuinigingen, maar nu zegt hij dat er wel ruimte is om de belastingen wat te laten dalen, voor burgers en voor bedrijven. Als premier zette Monti tenminste nog een bepaalde lijn uit, ook al is veel daarvan niet gelukt. Dat is hij kwijtgeraakt.’’

 

This entry was posted in economie, politiek and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>